Arramplar + esvecer(se) + eslavazar

Imos con dúas + 1 novas palabras ! Neste caso de acción, verbos. Bastante visualizables.

Non vos soan moi chulas?

Arramplar

Seguro que esta palabra tan de casa non é moi esqueicida como poder pasar con outras.

“arramplou con todo ia deixou a leira feita un desastre, estrozada.”

Arramplar aparece en tódolos dicionarios tanto asturianos, coma galegos ia no castelán tamén. Podería, iso si, ser dun uso máis coloquial en distintas zonas setentrionais ou do castelán nas zonas asturleonesas ou galegas. Pola contra, facendo unha ben curta busca en internet endilgamos que tamén existe arramblar no ámbito catalá polo que se podería deducir con esta aparición que é común en muitísimos sitios ia non é un caso de préstamo no castelán ou por interferencia. Segundo as investigaciois feitas polos estudiosos non se debería confundir con rampa xa que etimolóxicamente vén dalgúns roamnces franceses, ou sexa, latín.

De feito, pódese observar eiquí: http://etimologias.dechile.net/?rambla   a súa orixe árabe que en árabe clásico sería ramlah. Rambla dos ríos.

Sería, logo, un exemplo de palabra ben chula que non se debería perder ia que ademais pertence a outras variedades romances !

Esvecer ia eslavazar

Un bon mozo de Valtuille contoume que usaban hoxe en día este verbo pra cuando algunhas bebidas con gas quédabanse sen el. Ia así preguntando ia preguntando parece que tanto en Cacabelos como en Villadepaus ou Villadepalos, Villadecais ia posiblemente en outras aldeas e poboaciois da contorna.  Deberíais todos lectorxs publica-las vosas formas ou respotas !
Mamina! Sen darme de conta, gracias a unha axudina, comentáronme que en galego está recollido esvaecer (ia que non é con b xa que así estaba escrito nun principio… Esvaecer xa nos lembra muito máis ó desvanecer en castelán que polas regras de evolución fainos caer por fin. Así no DGLA aparecen as definiciois para desmaiarse tamén ou disipar. O mesmo en portugués sen suspresa. Perder o ânimo. Pode que a ‘a’ en esbAecer quede case case imperceptible pero que tamén se dea por eiquí no Bierzo baixo, haberá que recomprobalo!

Así, esvecer ou esvaecer sería pra aquel momento no que as bebidas con gas coma a champagne ou mesmo a cervexa quedan sen “gracia” sabendo incluso mal, desaboridos. “Esvécense!”
Preguntando en Villadepalos xunto con esta palabra, esvecer, saíu (entre outras tantas cousas preciosas ia fermosas) o verbo eslavazar, unha palabra de máis!!

Fixaivos o que é descoñecer de etimoloxía que ó primeiro buscando eslavazar con b no saía nada (outra volta…).  Eslavazar sería algo relativamente aparecido a esvecer pero co sabor ou sustancia en xeral nun líquido nos caldos ia sopas, por exemplo. Así aparece eslavar no dicionario galego ia no DGLA esllavazar nalgunhas variantes ou esl.lavazar. Eslavazado tamén atopado nunha obra en Porto de Senabria.
“Quedouche a sopa toda eslavazada” dixo Bertina. “Aguada” pouco xeitosa, sen sabor. Lavada de máis, tamén quitando o cor. Sen sustancia.

Resulta que na RAE aparece “deslavar” ia ” deslavazar” con este sentido xunto co de lavar malamente, “insluso” , desordenado. Sería quizás un caso de perda desa d- inicial como pasa con estrozar por destrozar nalgunhas zonas. Haberá que preguntar tamén idependentemente da zona lingüística.

Bueno xente!!

Aportai as palabras que recollades por eí onde sexa polas comarcas galegas, asturianas, leonesas ou pode que valenciás!.. Comprobai a ver se se usan, quizás os máis maiores, estas deiquí ia comentai nos comentarios que presta endilgar ia aprender dos máis maiores susprendiéndonos de todo o gran tesouro descoñecido por nós, os propios familiares. !!

Que os momentos ia as semanas non se vos esvezan! A vivir con cores !

 

Álvarez, Rosario (coord.): Tesouro do léxico patrimonial galego e portugués. Santiago de Compostela: Instituto da Lingua Galega. <http://ilg.usc.es/Tesouro&gt; [Consultado: 16/01/2018]
https://www.priberam.pt/dlpo/esvaecer
http://dle.rae.es/
http://mas.lne.es/diccionario/ – DGLA
Advertisements
Publicado en Pañando palabras | Etiquetado , , , | Deixar un comentario

I XORNADA DA CULTURA E DA LINGUA GALEGAS NO BIERZO: A tradición oral e a lingua. 28 de agosto, 1993. Vilafranca do Bierzo. MEMORIA COMPLETA. Manuel G. Prieto

I XORNADA DA CULTURA E DA LINGUA GALEGAS NO BIERZO:
A tradición oral e a lingua
28 de agosto, 1993. Vilafranca do Bierzo

MEMORIA COMPLETA

 

INTRODUCIÓN

AS FONTES ESCRITAS DA TRADICIÓN ORAL GALEGA NO BIERZO

OS CONTOS POPULARES DO BIERZO

APLICACIOIS PEDAGÓXICAS DOS CONTOS DA TRADICIÓN ORAL

O MAIO DE VILAFRANCA: UN MAIO GALEGO FÓRA DA GALICIA ADMINISTRATIVA

LITERATURA DE TRADICIÓN ORAL NO BIERZO

CONFERENCIA: ACHEGAMENTO ANTROPOLÓXICO A COMUNIDADES NOS LINDEIROS DE GALICIA: O VAL DE ANCARES

O FUTURO DO GALEGO NO BIERZO

A REMOTA PRESENCIA DO GALEGO NA PRENSA LEONESA

A MESA PRA DEFENSA DEL GALEGO DE ASTURIAS E DA CULTURA DA COMARCA

PRESENTACIÓN DOCUMENTAL: “OS MAIOS MOZOS DE VILAFRANCA DO BIERZO”

MOSTRA MUSCIAL DE TRADICIÓN ORAL. GRUPO DE MÚSICA TRADICIONAL PALLAMALLLADA

Publicado en Sin categoría | Deixar un comentario

Pa(adivi)ñando palabras

Xa ben entrado o outono ! ! !

Que outra cousa é característica desta época no noroeste peninsular ia incluso en máis sitios (caro que tamén muitas outras cousas) como é o magosto ia as festas entorno as castañas ia o lume.

Falando do magosto ocúrreseme unha adiviñas xa que outras palabrinas chulas como ourizo xa está comentadas. Pero a verdá que teriamos muitisimas posibilidades co léxico dos tipos de castañas ia as súas formas de tratalas para o consumo humano…
Esta adiviña vén a conto ia úsoa pra darlle arrumacos ó verbo aterrecer.

IMG_2167

sendeiro por Corullón

Adiviñas  ou casarillos como dixo a muller do Bierzo baixo cando recitou. Cómo chamais vós?

 

Eiquí os versos para acertar:

 

Alto me vexo no meu capelexo,

vexo vir os mouros ia non aterrezo.

 

Eilarriba queda o cascarillo pendente de que sexa acertado pero é ben facilón, ou qué?

Dentro del pareceume moi guapa a palabra aterrecer ia non é só que estea en desuso por parte doutra das falas segoviás ou brightoniás senón que con ela parece estar perdéndose tamén o propio significado na súa acepción máis leve de folgazanería ou vagancia.
Aparece nos dicionarios galegos ia asturleoneses pero pinta que tampouco non teña unha vitalidá moi grande no galego actual a nivel maioritario dado que no corpus non sae. Tanto “non ter ganas” como “aborrecer, temer”. Terrecer, terecer, tarrecer. Como vos soa a vosoutros??

Capelexo neste caso vén de capelo relacionado con capa, cobertura, caparucha. Aquelo que cubre el cap como se di en Girona, a cabeza. Remata co sufixo capel-exo no cal poderíamos facer outras entradas. Chamoume a atención pola parte de pelexo na que tamén valería pra este caso do ourizo deses froitos que pouco saúdaron este ano por estas terras.

aterreceu ia non saiu da casa nin loca”
Mirai que exemplo de Llena tan fermoso, refraneiro asturleonés:

“Lo que los güeyos tarrecen brazos lo vencen”

Os refrais as veces aportan segundos de sabiduría ia felicidá. Porcentualmente como outro entretenimiento ou creación artística. !

Mandainos fotos daquelas cousas cun nome interesante da zona ou lingua que sexa ia facemos entradas colectivas pra recordar eses conceptos que non haberían de esqueicerse.  grupoasmedulas@gmail.com

Publicado en Pañando palabras | Etiquetado , , | Deixar un comentario

“II Cursu d’encuestadores de la tradición oral en Ḷḷión ” en Viḷḷablinu

Botaille unha ollada a ese cartelón ia ó programa dese curso pasado en Villablino.

A asociación Teixu, xa nomeada nalgunha ocasión anterior, organizou o apsado mes este piazo curso etnográfico tan importante ie necesario nos tempos actuais. (Teis dentro no link o programa que algüis desfrutamos)

É máis que urxente gardar os tesouros culturais, facer compañía ós máis vellos ie de paso pasalo ben hoxe en día. Nun podemos deixar pasa-lo tempo xa que as lindas ie belas persoas que viviron noutra civilización , as veces aparecida á nosa as veces nada qué ver, tan xa moi maiores ie posiblemente as novas xeraciois nun caiamos na conta de preguntar, ou non nos foron transmitidas muitas das fermosas historias ou experiencias vividas.

Desde tradición oral, recollidas etnográficas con múltiples fins, música tradicional de León, dialectoloxía do asturleonés ie todo tipo de recomendaciois pra poder facer unha investigación etnográfica, enquisas, recollida de información, ou do xeito que queiramos chamalo ou nivel da abordaxe.

Para quen nun o seiba en Villablino inda fálase a variedá asturleonesa chamada patsuezu ou paḷḷuezu (como ben deprendimos no curso)

Límites lingüísticos, dialectais, fonética asturleonesa das rexiois ie fora tamén, a tradición oral en León… Foran muitos os aspectos dos que se falaron aquela finde de semá.

Muitas veces cando se pregunta á xente maior sobre experiencias, ou estas reliquias orais das que falamos, tamén elas dánse de conta do valor que tein. Por iso é unha das outras pequenas ondas que se estenden cando a recollida, conversa ou investigación, a fin de contas, é feita. Mesmamente, a xuntanza de xente cun interese común foi ie é moi valiosa.

Estai atentxs a este colectivo que seguro aparecerá algunha vez baixo teito do occidente berciano xa que saben abondo, involúcranse muito ie tein bastante tamén recollido. Tamén estai pendentes pois poden ter iniciativas que vos interesen ou concursos abertos as zonas do Bierzo ie redores nos vales contiguos.
Aparece ademais, o curso do que estamos a falar, no próximo número do documental que saíu esta semá na televisión de CyL sobre o leonés en Seabria ie o Rebollal. Haberá que velo ou?

Eiquí ún dos centos de exemplos que víronse naquelas xornadas ie que, neste caso da zona do Bierzo baixo, ocorreúseme dunha maja muller que comentáramo:

Se te morde a gunicela, colle a pala ia a terra”

Aviso de perigo en forma de refrán que por certo, no parece ter muito sentido estríctamente xa que estes animais, do que podríamos falar nun futuro en “pañando palabras” nun son venenosos, sen embargo amistosos do todo.. tampouco.

Publicado en Sin categoría | Deixar un comentario

Pandeira sen fronteiras!

Vaise celebrar un curso maís que maravilloso que ademais aporta en contra da queima cultural que estamos a presenciar. Onde? No fermoso Piornedo nos Ancares.

 

21752829_2072848196270656_8017316148705934329_o

Nese punto ou enclave natural, que pode que polo seu dificil acceso teña conservao mais da sua riqueza cultural ie ecolóxica, vai haber esta finde un obradoiro do mais interesante.
Nun son namais as linguas o que está a desaparecer en muitos lugares, senón tamén outras partes da cultura herdada en tantas decadas… A música, como neste caso, é un pilar importante que sen o cal todo o mundo perdería. Tanto a xente de Xixón como de Lanzarote ou Tbilisi tein o dereito de poder escuitar ou tocar cos sones que nos van deixando. Que nun morran.

Bueno, eiquí un exemplo de iniciativa pra pasalo ben, coñecer xente, coñecer Os Ancares ie a súa cultura.
Gracias a muita xente que está aprendendo ie ensinando continuamente, parece que certos aspectos están máis vivos que nunca ie é moi fácil sentir certa música en numerosos concertos, festivais ou festas.   Sexas gaioleirx ou non nunca é tarde pa aprender ie pasalo ben.

Deixo eiquí o cartelín do curso que nun o compartimos namais poque aparezan xeitos de tocar a pandeira ie pandeireta de León, Asturias ie Galicia, senón porque a cultura ancaresa é maís que familiar para muitos de nosoutros. Pra máis información tamén tei-lo cartel en facebook na pázina de “A festa da Pandeira”  festa de encontro a cal alguís somos fans tamén !

Sorte ie a tocar ie bailar !!

Publicado en Sin categoría | Deixar un comentario

No Bicentenario de Antonio Fernández Morales, o cantor do Bierzo, na Casa de Rosalía

No Bicentenario de Antonio Fernández Morales, o cantor do Bierzo, na Casa de Rosalía

 

O venres, 6 de outubro, ás 20 horas, na Casa-Museo Rosalía de Castro, terá lugar un acto en homenaxe o noso escritor berciano ANTONIO FERNÁNDEZ MORALES.

Coa presenza de:

Xosé Henrique Costas, académico correspondente da Real Academia Galega
Héctor Silveiro, académico correspondente da Real Academia Galega polo Bierzo
Anxo Angueira, escritor e presidente da Fundación Rosalía de Castro
Manuel González Prieto, membro do Grupo As Médulas para a Lingua e cultura galegas do Bierzo
Dennis Álvarez Guerrero, membro do Grupo As Médulas para a Lingua e cultura galegas do Bierzo
Romina Bal, poeta

Publicado en Sin categoría | Deixar un comentario

O Galego na Escola Oficial de Idiomas de Ponferrada

 

O GALEGO NA ESCOLA OFICIAL DE IDIOMAS

Entrevista en Radio Televisión de Castilla y León RTVCYL

3 de outubro de 2017

 

 

Concepción de Vega, directora da Escola Oficial de Idiomas de Ponferrada.

Marta González, profesora e xefa do departamento de Galego da Escola Oficial de Idiomas de Ponferrada

Miguel Arce, profesor de galego na Escola Oficial de Idiomas de Ponferrada

 

 

Publicado en Sin categoría | Deixar un comentario