Antonio Fernández e Morales, Día das Letras Galegas 2017

MEDULAS - 1.cdr

Co motivo da celebración do bicentenario do nacemento de Antonio Fernández e Morales, escritor referente do Rexurdimento literario galego e autor da grande obra Ensaios poéticos en dialecto berciano, publicada no ano 1861, solicitamos aos membros do Plenario da Real Academia Galega que consideren a posibilidade de recoñecer o seu labor e a súa figura no ano 2017.

A obra poética Ensaios poéticos en dialecto berciano achegou á historia da literatura galega o carácter da comarca berciana, administrativamente leonesa, mais estreitamente vinculada con Galicia, coa que comparte historia, costumes, lingua e tradición.

Antonio Fernández e Morales (1817-1896) residiu boa parte da súa vida, desde unha idade moi temperá, en Cacabelos, e foi na vila onde aprendeu a lingua dos veciños e veciñas, a lingua galega. Serán moitos os lugares nos que residiu o escritor, mais nunca esqueceu a súa terra berciana. Os seus restos repousan no Cemiterio da Edrada, en Cacabelos, onde foi soterrado o día 16 de agosto do ano 1896.

Velaquí unha serie de datos de interese respecto da súa figura:

  • Militante do Partido Radical.
  • Militar liberal e progresista, destinado a Tui entre os anos 1841 e 1845.
  • Gobernador militar de provincias.
  • Deputado na provincia de Vilafranca, no ano 1872. Será nesta vila onde coñece no ano 1847 o filólogo catalán Mariano Cubí, quen lle recomenda empregar a lingua galega nos seus escritos.

 

Existe unha serie de razóns, ou razois, -como se di na variedade lingüística galega falada no Bierzo- que fundamentan o por qué da nosa proposta:

 

  • Será unha decisión importante para dar cumprimento ao obxectivo de promover, estudar e difundir as obras de autores en lingua galega, non o suficientemente divulgadas e/ou coñecidas e recoñecer a importancia da obra poética do autor na historia literaria de Galicia. A obra poética Ensaios poéticos en dialecto berciano, ve a luz no ano 1861, dous anos antes de seren coñecidos os Cantares Gallegos de Rosalía de Castro.

 

Permitirá abrir liñas de investigación arredor da súa figura e obra descoñecida. Trátase dun autor que non foi investigado o suficiente. O ano 2017 é unha boa oportunidade para recoñecer a súa figura, por mor da celebración do bicentenario do seu nacemento. Antonio Fernández e Morales e Frei Martiño Sarmiento son os dous grandes referentes da literatura galega no Bierzo. Consideramos que é necesaria a incorporación plena de autores pouco coñecidos como Morales, entre o grande elenco de grandes escritores en lingua galega.

 

  • Promoverá estudos lingüísticos de carácter científico que afonden no coñecemento do léxico e da variedade lingüística galega falada nesta comarca estremeira. E partindo do estudo da súa obra, será unha boa oportunidade para levar a cabo a recollida da onomástica e toponimia do Bierzo.

 

O valor do léxico e das tradicións presentes na obra de Morales foi recoñecido por Rosario Álvarez Blanco, con manifestacións como a de que termos como “cachois”, son singulares e cómpre telos en conta como valor intrínseco da obra literaria do escritor. Ou por Antón Santamarina, quen sostivo durante o transcurso das “IV Xornadas da Cultura e Lingua Galegas no Bierzo” que poetas como Morales: “converten o costume e a tradición en literatura”.

 

  • Axudará, como apuntou o historiador J.A. Balboa, a promover principios ideolóxicos que alimentaron ás figuras senlleiras do Rexionalismo e aos principais escritores do Rexurdimento Literario do século XIX: democracia, progresismo, dignidade cultural e lingüística, conciencia e identidade, e no caso en particular de Morales, laicismo e liberalismo.

 

Será Morales quen lle lembre aos lectores bercianos na súa obra o estreito vínculo con Galicia:

 

Como lingua

Indica no prólogo da obra poética: “o berciano é un subdialecto galego”, de gran valor simbólico e fundamental pola importancia que lle confire á lingua galega máis aló das súas fronteiras.

 

Como paso fronteirizo

As continuas disputas entre Castela e Galicia respecto da administración da comarca serán continuadas ao longo da historia, sen esquecermos o ano 1822, no que un Decreto Lei converte o Bierzo en provincia de Galicia, escollendo Vilafranca do Bierzo como a súa capital.

 

“Cual tesoro q’a codicia
de dous avaros escolta
con xusticia, ou sin xusticia,
tira por ela Galicia,
mais Castilla non a solta …”

 

Lonxe de alimentar o conflito, o escritor redobra os seus esforzos en alicerzar a lingua e os costumes, como piares fundamentais na forxa da identidade cultural berciana.

 

  • A Real Academia Galega dará outro paso máis na defensa do galego no Bierzo, que está atravesando unha situación verdadeiramente dramática. O Consello de Europa aconsella intervir con novas propostas que dinamicen o uso da lingua galega, tal como indica a Carta de Linguas Rexionais e Minoritarias de Europa. O Consello Comarcal do Bierzo, concellos da comarca, entidades culturais e asociacións de referencia, non dubidarán en apoiar todas aquelas propostas que garantan a riqueza lingüística, patrimonial e cultural dunha comarca con identidade propia.

 

Non esquecemos a sesión plenaria pública en homenaxe a Frei Martiño Sarmiento, celebrada en Vilafranca do Bierzo no ano 2002, na que a Academia fixo pública a súa preocupación pola lingua galega máis aló do Cebreiro. O nomeamento dos académicos correspondentes nos territorios estremeiros de fala galega, reactivaron a presenza da Academia, como institución referente na defensa e promoción da lingua e cultura galegas, na contorna.

 

Para concluír non nos queremos esquecer de que a celebración do Día das Letras Galegas no ano 2017 no Bierzo contribuirá á promoción da lingua e cultura na Escola Oficial de Idiomas de Ponferrada, onde se  imparte a materia de galego, e nos centros de ensino que desenvolven o Programa para a promoción do idioma galego en Castela e León. Tamén pode ser unha chamada para que outros moitos centros educativos se sumen á promoción do idioma galego no Bierzo.

Esperamos que a Real Academia Galega acolla a proposta coa mesma ilusión coa que a estamos a impulsar, e vaia o noso agradecemento de antemán.