Rota para Miranda do Douro en Portugal. Xabier Lago Mestre. Colectivo cultural Fala Ceibe do Bierzo

MEDULAS - 1.cdr

foto-1O domingo comeza escuro e chuvioso en Salamanca. Collemos o bus no centro da cidade para o oeste. A ribeira do poderoso río Torme marca o noso camín cara a Ledesma. Nesta importante vila amurallada torcemos para ao norte. Na provincia de Zamora xorden as localidades de Almeida e depois Bermillo de Sayago, onde facemos parada para tomar un cafetiño quente. De novo no bus, 13 quilómetros adiante atopamos o desvío para Portugal. A estrada descende de súpeto pola ribeira do Douro. Atravesamos este río por enriba do muro do encoro. Agora todo suba para Miranda do Douro.

 

foto-2Deixamos o bus no aparcadoiro  e comezamos a subir para a cidade. Primeiro foi vila en1286, e cidade dende xullo de 1545 por mor da declaración de Joao III. Neste mesmo ano  foi a primeira diócese de Tras-Os-Montes por bula de Paulo III. Por desgraza perdeu tal categoría eclesial ante a cidade de Bragança, en 1769. Por certo, no noso camiñar atopamos o pequeno edificio branco da junta da freguesía, na súa entrada presiden as bandeiras da autarquía, freguesía, Portugal e europea. Non deixa de abraiarnos gratamente o bo recoñecemento que hai en Portugal para as súas freguesías ao contrario que en España.

 

O CASTELO DE MIRANDA DO DOURO

foto-3Entramos na cidade vella tras atravesar a súa muralla. Á dereita atopamos a praza do Castelo. A verdade é que este monumento está en moi mal estado. Supoñemos que sufriu hai séculos as consecuencias negativas das guerras entre Portugal e España porque está moi derrubado. Lembremos a guerra da Restauraçao (1640-1668), a guerra de Sucesión (1702-1714) e a guerra dos Sete Anos (1756-1763), tamén chamada dos Pactos de Familia ou guerra do Mirandún. Que sorte temos no Bierzo de conservar o castelo de Ponferrada tan ben despois da súa restauraçao fronte a outras fortalezas coma Benavente ou Miranda máis estragadas.

No noso camiñar fixámonos no seu ben conservado rueiro e caserío. Paramos diante da sinxela portada da alfóndiga, onde se gardaban os grans para os seus viciños. Os comercios de artesanato venden multitude de obxectos de agasallo e recordo. Salientamos as figuriñas dos caretos do seu entrudo, o xesús da cartoliña ou os traxes típicos dos mirandeses.

foto-4Estamos xa na pequena praza maior. Eiquí temos a casa da cámara municipal. Enfronte o edificio da Casa da Terra. Trátase do museo da cidade. Nel podemos atopar información das tradicioes agrarias e textil, da vida nas casas, do entrudo, vestiario, danzas, instrumentos musicais, etc. Non podemos pasar por alto as figuras escultóricas da parella de mirandeses. Un grupo que non se libras das correspondentes fotos dos visitantes.

 

VISITA Á CATEDRAL MIRANDESA

foto-5Seguimos para o sul polo seu rueiro. Máis adiante o edificio máis grande, a catedral. A sobria fachada neoclásica xorde custodiada polas dúas altas torres. Dentro do seu recinto sagrado un para  de mulleres limpan o chan. Comezamos a botar fotos dos altares que están cheos de decoración. Pero a nosa busca vai cara o xesús da cartoliña. Trátase da figura dun neniño moi traxeado e con chapeu negro.  Ademais na súa vitrina aparece arrodeado doutros traxes de ricas teas. Segundo a tradición un neniño arengou aos mirandeses dende as murallas para fortalecer os ánimos dos viviños que estaban arrodeados polas tropas españolas. Grazas á súa intervención os portugueses gañaron esa contenda militar. En agradecemento popular velaí o jesús da cartoliña na catedral. Ao fondo vemos pendurado o órgano que de seguro ten un son celestial.

Por detrás da catedral temos os restos dun claustro que foi parte do recinto relixioso. Este complexo forma un xardín que seguro que é dos máis visitados de Miranda nos meses calorosos de verán. A dois pasos o paço de justiça onde sobresae a escultura que representa o direito e maila justiça. Pola porta do río saímos ao miradoiro dende onde podemos ver a fermosura dos canhoes do Douro, ademais dunha boa imaxe da muralla.

POLOS BAIRROS PERIFÉRICOS E MAILA CONTORNA

foto-6

Entramos de novo na cidadela para seguir adiante até a da biblioteca pública porque paga a pena ver a súa fachada. Este edificio foi a igrexa do convento dos freires trinos. Fóra da muralla vemos outra unha impresionante porta defendida por dúas torres. Arrodeamos a cidade vella mentres observamos os barrios periféricos, Verde ao sul, Sta. Cruz (oeste) e Terronho ao norte. Todos eles tres de feitura moderna e de pouco interese para os turistas.

Se queda tempo hai que achegarse á zona de tendas, no barrio de Terronho. Eiquí, nos baixos de dúas rúas paralelas, os españois mercamos roupa deportiva, viños, mel, prendas de algodón, etc. Despois de tanta andaina portuguesa, xa hai fame e nada mellor que ir para os bares deste barrio. Entramos no coñecido O Mirandés e paga a pena o seu xantar barato e abundante, co mellor trato. Por suposto non falta o bacallau e os viños do Douro.

O municipio de Miranda do Douro ten moitas localidades por visitar pero nos falta tempo. Recomendamos pedir a guía da rota da Terra Fría Transmontana. Trátase dunha rota circular que vai dende Miranda para Mogadouro ao sul, para logo subir para o municipio de Vinhais, e continuar polo norte até Bragança. Finalmente baixa de novo para Vimioso. Este territorio estremeiro comparte con Zamora e Galiza os entrudos e magustos. Dende logo que paga a pena participar dos seus entrudos porque os caretos non teñen nada que envexar a outros. Caretos de madeira, feitos a man, que rondan os 200 euros, e representan a diabos de todo tipo pintados con cores.

foto-7

HOMENAXE PARA AS DÚAS LINGUAS DO PAÍS

foto-8Sempre se agradece a visita a Portugal porque permite que os bilingües poidamos practicar a nosa fala galega cos nosos viciños. Resulta un erro pensar que o galego e o portugués teñen máis diferencias que semellanzas. Cun pequeno esforzo podemos aprender a súa normativa e a correspondente fonética.

Pola outra banda resaltamos o esforzos da viciñanza e institucioes locais por manter a súa lingua mirandesa. Así podemos velo nos nomes do rueiro mirandés. A verdade é que resulta enriquecedor ver ese esforzo comunal por manter o seu patrimonio lingüístico ante tanto uniformismo cultural foráneo. Longos anos para o mirandés!

O Bierzo, decembro de 2016

Publicado en Sin categoría | Deixar un comentario

Reflexión de andar por casa

Fai pouco que xa dinme de conta de que a cuestión da gran importancia da cercanía de “unhas poucas vilas ia pobos galegofalantes” con Galicia pra que falen así nun é de todo certa. Sempre que escuito a alguén falando galego, ben maior loxicamente, ie estou con amigos paece como que xustificamos que usen esa variedá por estar lindantes coa gran ia férrea fronteira.

Digo isto porque o importante, coma acontece con tantas outras linguas ameazadas, nun é esa distancia senón o tamaño do núcleo de poboación o que fai que podas sentir a lingua nas rúas ou non. Así, pódese escuitar das bocas da xente maior no occidente da comarca berciana, ia claro cas súas variedades tamén, que é o que embelece aínda máis cando se viaxa por eiquí.

Con isto quería compartir unha experiencia que dende a miña opinión é máis que común seguramente por todo o territorio xa sexa máis o menos galego ou lionés –falante:

Un home que vende comestibles colga a súa chamada de negocios cun galego (chapurriando galego) pra atender a unha muller maior xa coñecida. Isto en Toural dos Vados. Saúdanse ia rin. A continuación, o home comenta en castelán cá muller cómo prefire o galego de eles, a variedá súa, pon o exemplo do plural oriental, pantalóis máis non pantalóns; ou o das ventás en vez de fiestras. “Me gusta, me gusta más el nuestro la verdad” , comenta.

Exemplos típicos estes que ademais danse tamén na zona eo-naviega ie nun sei se nas Portelas tamén. A cousa é que toda esta conversación onde dicían cómo a xente lles chama galegos ia que lles presta a súa forma de falar facíana en castelán. Veciños de toda a vida aos que lles separa unha xeración tampouco nun empregan, ao parecer, o galego entre eles. Cando eu entrei estaban xa falando en castelán ia despóis na conversación como que alardeamos todos xuntos das curiosidades das formas de falar “de eiquí”. En castelán…

Exemplo de que as variedades rexionais quedan relegadas ao entorno familiar ou onde a intimidá cos falantes é estreita. Ao menos queda, só que é difícil percibila.

É moi fácil camiñar sen orellas alerta para susprenderse da cantidá de xente que fala en “algo” que nun é castelán. Sen embargo, cando un o fai pódese nutrir de barrio en barrio das palabras en case cada zona rural destas rexións. Ao menos eu, dende fai poucos anos, sorrío mentres paseo preto dos peisanos ou peisanas charlando nos bancos.

Feito dau no Bierzo baixo ia no alto tamén según teño entendido. Inda que o galego nun sexa unha lingua en perigo de extinción case inminente como muitos artigos expoñen (por ex. http://chartsbin.com/view/1339), no Bierzo xunto cás variedades lionesas ou as “quimeras”, que case atreveríame a dicir que sendo dun substrato ou doutro a gran maioría nestas subcomarcas son transicióis fermosísimas ia valiosas,  están nesa situación precaria sen dúbida algúa. O nivel de ameaza sería “Severely endangered”; severamente ameazado. Habería, logo, que deixar a un lado esa clasificación da lingua galega máis optimista pois esta té en conta a súa situación de cooficialidade, que tampouco é que estea para botar cohetes… Pero máis quisera o resto da península non castelana de orixe…

Concluíndo, namás quería compartir esta falsa idea que paece rondar entre nosoutros mesmos cando miramos a situación da lingua a nivel global ou estatal. Un falso alivio. Sendo eiquí no Bierzo baixo, quizás algo mellor tratada polo tema económico ia educativo a nivel formal, outra das vellas variedades romances minorizadas das que os falantes ten no máis fondo do seu orgullo. Fenómeno que paece ir saltando expandíndose ao acabar Valdeorras ou O Cebreiro cara eiquí ia continúa cuitáu a outras comarcas fora, ao este, norte ia ó sur…

Ia que temos de cambiar tamén dende abaixo!

Por Dennis Á.G.

Publicado en Sin categoría | Deixar un comentario

Vouche contar un conto… Carme Prieto e Manuel G. Prieto

MEDULAS - 1.cdr

vouche-contar-un-contoO rapaz é pequeno, ten tres ou catro aniños de idade e está aprendendo a ler.

No cole a profe pide que debuxen un “asa”: Parte dun obxecto, xeralmente en forma de arco, polo cal pode ser collido. Substantivo feminino.

O rapaz debuxa a un home e un neno collidos da man. O home dá voltas a un tambor de castañas.

A profe estrañada pregunta: -Que é isto que pintas?

E o rapaz responde: -Este son eu, sinalando ó pequeno, e el é Antón, un amigo do meu pai  QUE ASA CASTAÑAS

 

Publicado en Sin categoría | Deixar un comentario

Dedicatoria do escritor Pemón Bouzas

MEDULAS - 1.cdr

Velaquí esta fermosa dedicatoria, desde Ponferrada, agasallo do escritor Pemón Bouzas.

a-dedicatoria                                                                                                  A dedicatoria do autor

Recomendamos mergullar na páxina do autor.

Sobre a novela A voz do vento, a web recolle a seguinte información:

“A principios do século XVII a vila de Cangas do Morrazo faise célebre porque varias das súas veciñas son levadas diante do tribunal da Santa Inquisición en Santiago de Compostela acusadas de bruxaría. Entre elas está María Soliño, unha muller con facenda e negocios que andaba polos sesenta anos cando foi xulgada. Cangas gozaba dunha economía boiante baseada na pesca e no comercio local e internacional, até que no ano 1617 sufriu o ataque dunha frota de piratas berberiscos que cambiou a súa historia. Reunións de bruxas en lascivos aquelarres nas praias, delacións entre veciños ou abusos de poder, alimentaban sermóns moralizantes dende os púlpitos e ansias xusticeiras en boa parte da sociedade. María Soliño, ou Soliña, converteuse nunha personaxe lendaria para a sociedade galega, difuminada polo paso do tempo e cantada polo gran poeta Celso Emilio Ferreiro”.

GRAZAS.

 

 

Publicado en Sin categoría | Deixar un comentario

Viaxe para o mercado de Vilar Formoso. Xabier Lago Mestre. Colectivo cultural Fala Ceibe do Bierzo

MEDULAS - 1.cdr

salam-gallegoargan

De novo facemos uso do transporte público para viaxar. Nesta ocasión o noso bus sae de Salamanca e vai para Ciudad Rodrigo. Tras unha hora de viaxe chegados á cidade fortificada. O primeiro coller do porta equipaxes as nosas desmontadas bicis. Pouco despois baixamos para a ribeira do río Agueda e observamos ao lonxe a súa antiga ponte e o seu castelo. Non temos tempo para visitar esta localidade cunha zona vella sen igual.

XABI FUENTEOÑO.JPGA nosa estrada N-620 vai paralela á autoestrada 62. Isto facilita a viaxe tranquila sen a compaña do tráfico nin dos perigosos camiois que van para Franza ou Portugal. O primeiro pobo é Carpio de Azaba, tras 10 quilómetros de pedaleo. Na entrada desta localidade temos unha boa fonte para repoñer forzas. Máis adiante temos baixada para a ribeira do río Azaba, pouco despois nova suba. O tempo axuda porque está anubrado.

Cinco quilómetros máis aló atopamos un cartel que indica o desvío para Gallegos de Argañán. Este topónimo lémbranos a Idade Media e mailas repoboaciois de galegos nestas terras charras. O percorrido polos lindes das comarcas do Campo de Argañán, ao norte, e Campo de Azaba, ao sul, traenos máis historia. Por eiquí houbo loitas entre Portugal e España, durante a guerra da Restauraçao, no século XVII. Os moradores daquela tiveron que suportar as cabalgadas dos exércitos veciños e maila rapiña de gandos e colleitas.

 

ATOPAMOS FUENTES DE OÑORO

 Remata a autoestrada A-62 antes de chegar á fronteira. Aproveitamos unha estación de servizo para tomar un cafetiño e mercar vituallas. Dende eiquí hai que viaxar con moito coidado porque non hai desdobramento da estrada e temos que convivir cos perigosos camións. Baixamos para Fuentes de Oñoro a toda velocidade para logo subir ata a fronteira. Esta última localidade da provincia de Salamanca presenta varios barrios. O máis moderno está xunta á fronteira e moi pretiño o da estación ferroviaria. Desviámonos até a dita estación porque sorprende que haxa dous grandes edificios ferroviarios tan achegados. Isto é así polo efecto fronteira, é dicir, dúas localidades viciñas, Fuentes de Oñoro y Vilar Formoso, con dúas estaciois. A lóxica económica impón unha estación internacional compartida, pero non, a ilóxica política foi outra.A grande estación de Fuentes de Oñoro baleira con só dúas paradas de dous trens de viaxeiros por día. Un fracaso máis!

salam-fuenton-escult

Na mesma fronteira temos tamén o monumento aos mortos na Guerra da Independencia. Unha sinxela homenaxe aos soldados dos catro exércitos participantes, a saber, Portugal, España, Inglaterra e Francia. As bandeiras ao vento destes países representan hoxe a unión dos antigos inimigos.

 

CRUZAMOS PARA VILAR FORMOSO

SALAM FUENTOÑ EST.JPG

Entramos pola alfándega en Portugal. No posto de turismo desta fronteira collemos información das Aldeias de Portugal, entre elas, Sabugal, Almeida, Castelo Mendo, Castelo Rodrigo, Trancoso, Sortelha e demais. Nunha nova viaxe queremos visitar estas aldeias de tanta zona. Dende esta fronteira tamén hai unha estrada até Aldea del Obispo, en Salamanca, lugar que ten o forte  da Concepción. Este fortín tivo unha curiosa historia durante a guerra entre Portugal e España no século XVII, de rápidas construción para defenderse e de destrución para evitar a súa ocupación polos lusos.

VILARFORM ALMEIDA.JPGTras pasar a fronteira viramos para u oeste e baixamos cara a estación ferroviaria. Paga a pena deterse ante os mosaicos azuis que mostran motivos das localidades que atravesa esta liña ferroviaria da Beira, dende Vilar Formoso até Figueira da Foz. Tras tirar moitas fotos dos ditos mosaicos lusos saímos de novo á praza. Xa están eiquí os primeiros postos do famoso mercado dos primeiros sábados de cada mes. Este mercado, visitado por portugueses e españois en gran cantidade, agora vai para menos pois os prezos xa non son tan beneficiosos.

 

vilarform-estac-vist

Os primeiros postos do mercado ofrecen roupa interior, cerámica e doces. O noso camiñar entre as ringleiras de tenderetes vai estreitándose até case non poder pasar pola moita xente. Máis roupa, zapatos deportivos, abrigos para o outono, figuideiras nas que nada se pega, outro posto de botas de inverno que un consumidor proba sentado no chan. Parece que a maioría é roupa interior con cuecas femininas, bóxer masculinos, peugas para os pés e medias de pernas. Mais adiante sombreiros, os chapeus. Os vendedores e as vendedoras compiten entre eles para atraer clientes e miróns. As ofertas repítense por “doquier” só quizais rachadas por algún regateo.

 

A RINGLEIRA SEN FIN DOS POSTOS DO MERCADO

VILARFORM FEIR.JPG

Despois de moito sentimos fortes olores de comida fritida. Atopamos a zona do xantar onde a xente dá boa conta das carnes e do bacallau. Alguén berra tres boxers por 5 euros.  Esta é a nosa! escollemos entre os rechamantes cores da roupa interior. Fouces e ferramentas de todo tipo máis adiante. Hai de todo a baixa calidade. Vemos unha pequena ermida onde remata a ringleira de postos de venda.  Por suposto, xa non retornamos polo mesmo camiño, imposíbel de percorrer de novo ante tanta xente.

Neste afastado barrio atopamos un fermoso casarío arredor dunha igrexa pechada. Aproveitamos a presenza dunha fonte, restaurada pola xunta de freguesía, para facer parada e comer un rico bocata. Comentamos entre nós que resulta unha pena que as nosas xuntas veciñais da rexión do Bierzo non indiquen con carteliños a autoría das súas obras públicas. En Portugal parece que as xuntas de freguesía teñen máis protagonismo porque están máis presentes nas súas localidades.

Este mercado do primeiro sábado de cada mes xa non é o que foi segundo nos comentan. Pero paga a pena a súa visita en Vilar Formoso, unha desculpa máis para visitar de novo Portugal e practicar a nosa lingua común.

O Bierzo, outubro de 2016

Publicado en Sin categoría | Deixar un comentario

O aniversario de Antonio Fernández Morales. Creación libre

MEDULAS - 1.cdr

O aniversario de Antonio Fernández Morales. Creación libre

Hoxe 17 de setembro é o aniversario de Antonio Fernández Morales. O escritor residiu desde unha idade moi temperá en Cacabelos, no Bierzo, e foi na vila onde aprendeu a lingua dos veciños e veciñas, a lingua galega. Foron moitos os lugares nos que viviu, mais nunca esqueceu a súa terra berciana.

A súa obra poética Ensaios poéticos en dialecto berciano, 1861, achegou á historia da literatura galega o carácter da comarca berciana, administrativamente leonesa, mais estreitamente vinculada con Galicia, coa que comparte historia, costumes, lingua e tradición.

A través da creación libre e co obxectivo de divulgar a súa obra literaria, convidamos a crear un poema, haiku, pintura, fotografía, deseño gráfico, canción,…, a partir dun verso, dous versos ou unha estrofa, dos seguintes poemas seleccionados do autor: O fiandón da aldea, A Ponferrada, Vilafranca y a vendima, Os magostos, O Entroido, Na volta da sega e As rogativas a San Crispín.

Por orde de aparición, participaron na actividade:

Siro López, Noelia Estévez Rionegro, Xurxo Lobato, Carlos López González, Carmem Penim, Mercedes Queixas Zas, Marco Paone, Jose Luis Almajano Esteras, Rosa Enríquez, Víctor Miguel Villar López, Raúl Gómez Pato, Suso Díaz, Diego Jiménez Merayo, Romina Bal, Igor Lugris e Manuel González Prieto.

Un total de 16 achegas espalladas a través do blog do grupo e redes sociais.

Velaquí os traballos recollidos e GRAZAS POLA VOSA PARTICIPACIÓN.

FERNÁNDEZ E MORALES PAX WEB.cdr FERNÁNDEZ E MORALES PAX WEB.cdr

FERNÁNDEZ E MORALES PAX WEB.cdrFERNÁNDEZ E MORALES PAX WEB.cdr

FERNÁNDEZ E MORALES PAX WEB.cdrFERNÁNDEZ E MORALES PAX WEB.cdr

O alalá cantado

FERNÁNDEZ E MORALES PAX WEB.cdrFERNÁNDEZ E MORALES PAX WEB.cdr

FERNÁNDEZ E MORALES PAX WEB.cdrFERNÁNDEZ E MORALES PAX WEB.cdrFERNÁNDEZ E MORALES PAX WEB.cdrFERNÁNDEZ E MORALES PAX WEB.cdrFERNÁNDEZ E MORALES PAX WEB.cdrFERNÁNDEZ E MORALES PAX WEB.cdrFERNÁNDEZ E MORALES PAX WEB.cdrFERNÁNDEZ E MORALES PAX WEB.cdr

Publicado en Sin categoría | Deixar un comentario

Sobre o libro As Mulleres do Monte. Xabier Lago Mestre. Colectivo cultural Fala Ceibe do Bierzo

MEDULAS - 1.cdr

HISTOR FRANC LIBRO MULLERESO bo amigo Paco Velasco pasounos un libro moi especial. Trátase da obra As mulleres do monte. Lembranzas e pantanmas dun neno da posguerra, do escritor José Antonio Gurriarán, editado por Galaxia. O seu autor recompila distintos testemuños, documentos e fotos relacionados coa persecución dos maquis das bisbarras viciñas de Valdeorras e O Bierzo. Como indica o título, hai un protagonismo especial para as mulleres, tan esquecidas pola historia oficial. Eiquí centrarémonos en referencias ao Bierzo pola nosa identificación territorial.

A FEDERACIÓN DE GUERRILLAS GALEGO-BERCIANA

HISTOR FRANC MAQUI

Non falta a referencia ás chamada Federación de Guerrillas de Galicia e León, aínda que sexa O Bierzo quen debería ter ese protagonismo territorial. Federación que se creou o 17 de xullo de 1941 na localidade berciana de Ferradillo, na serra dos montes Aquilanos. O comité dirixente estaba formado polo Gafas, o Marcelino Fernández Villanueva, amais do Mario Morán e o Parra. Todos os compoñentes da Federación loitaron pola defensa da República e mailos seus valores coletivos, e serviu para unir aos loitadores contra o fascismo no noroeste peninsular.

Non podemos pasar por alto as verbas do autor cando describe o ambiente represivo. “As ringleiras de presos que chegaban das aldeas e da colonia penitenciaría das minas de Casaio ou para declarar no cuartel, acompañadas polo trepar uniforme das botas dos militares e dos gardas civís; os berros de dor e rabia que saían dos barrotes da prisión que había no barrio de San Roque, cando actuaba un carcereiro con fama de violento” (paxina 62 e 63).

NA ESTACIÓN FERROVIARIA DO BARCO DE VALDEORRAS

HISTORIA REPUBLICA9

Outro tanto acontecía coa miseria xeneralizada. “As colas de pobres esfarrapados que se formaban os sábados, o día en que a mendicidade estaba permitida, con escudelas e latas nas súas mans que golpeaban cunha culler para pedir un caldo quente ou una “perra chica”. A estación do Barco tamén amosaba un ambientes moi específico: “O paso dos trens de mercadorías que deixaban atrás un grupo de mulleres ennegrecidas que ían “facer carbonilla”, que consistía en recoller o “cisco” que despedía a locomotora e que aproveitaban ou vendían para as cociñas de chapa”. Como fillo e neto de ferroviario que eu son, non deixo de sentir algo especial con esta descrición. “Recordo que, un día, a parella da Garda Civil escoltaba, preto da estación, a unha muller á que acusaban de estar de acordo co maquinista dun tren de mercadorías, que, cando o convoi minoraba a velocidade á entrada da vila, lanzáballe “brinquetas” de carbón (…), eran daquela tesouros que só estaban ao alcance dos enchufados ou dos que ousaban empolicarse nas máquinas para roubalas, co risco de ser detidos e, algunha vez, das súas propias vidas” (páx. 63).

A REPRESIÓN NO CUARTEL DE PONFERRADA

A forza narrativa chega coa leitura dos castigos. “Non podía erguer os brazos, nin moverme da malleira que me deron. Despois fomos condenadas e leváronnos ao Cuartel da Garda Civil de Ponferrada, onde estivemos bastante tempo. Aquilo era unha vergoña …” (pas. 89). Á pregunta sobre o tenente Cartón, a resposta indica que “os detidos levábanos ao cuartel, deixábanos a todos con moita xente nun corredor sinistro, aliñábanos e comezaba a dar paus coa culata do fusil, coas vasoiras, con ferramentas, co que tivese á man. A xente sangraba e tiñan que poñer panos por todo o corpo para taponar as hemorraxias. Que recordo máis arrepiante!. O cuartel de Ponferrada era un horror, nunca vin outro igual (…)” (páx. 89).

HISTOR FRANC PONFE MATRI

Outra referencia a Ponferrada, “chegou un camión para levarnos a Ponferrada. Eramos nós e sete ou oito detidos máis. Fixeran unha redada por correlixionarios e por outras aldeas de Valdeorras. Metéronnos tres días nun corredor da comisaría de Ponferrada, que era coma unha cova, sen roupa, sen comer. Saía merda dos retretes para fóra, ese Cartón parecía un porco (…)” (pax. 118).

Non podemos pasar por alto outro feito arrepiante protagonizado polo xefe da Garda Civil en Ponferrada, o capitán Losada. Resulta que nunha visita súa á estación de Páramo do Sil saudou aos alí presentes co puño en alto. Por suposto, en resposta, respondéronlle co mesmo xesto esquerdista os da estación. Pois ben, os fascistas matáronos a todos (páx. 175). Dende logo, non había límites para a represión.

A ESTRADA DA MORTE ENTRE PONFERRADA E O BARCO

HISTOR band 1936

Sobre os fusilamentos no quilómetro 37 da estrada entre Ponferrada e O Barco de Valdeorras, unha testemuña resposta que “mira que había mortos alí cando fun a Casaio” (pax. 127).outra declaración refírese “A Devesa, no quilómetro 37 da antiga estrada xeral que une Ponferrada co Barco, era un dos espazos preferidos para os fusilamentos na área, e foron moitos os que alí caeron” (páx 233).

O CERCO DE COLUMBRIANOS

HISTOR 1939 FALANGE (1)Durante a festa do Corpus de 1945 houbo unha grande represión en Columbrianos. “Foi unha auténtica operación militar a grande escala, na que membros da Garda Civil de Ponferrada, Astorga, Torre y Bembibre, auxiliados por unha compañía do Exército, cercaron a localidade e asaltaron a tiros a casa de Catalina Martínez Núñez, onde se ocultaban tres guerrilleiros da Federación (…)” (páx. 167-168). A represión eiquí foi brutal segundo as testemuñas, “algúns antigos membros do maquis e veciños de Columbrianos, convencidos de que o obxectivo dos asaltantes era matar os cinco, e non capturalos” (páx. 169).

Triste resulta a entrevista coa chamada Miss Ponferrada, Francisca Nieto, na residencia de Flores del Sil de Ponferrada. Cando fala da súa detención, todos nos emocionamos, “téñoo gravado a lume. Cortáronme a melena e dous gardas civís leváronme polo medio da rúa coma se fose unha delincuente. Un dos dous retirábase, coma se estivese avergoñado. Díxenlles en alto “vostedes lévanme, que vexa a xente que a Garda Civil, que está para perseguir os criminais, detén a unha muller honrada e traballadora” (páx. 175). Ela fala do cuartel que estaba en A Pobra de Ponferrada, do “caixón” ou calabozo xunta ao Concello, dos falanxistas chamados “cabaleiros da norte” que se xuntaban no bar Turco, “de Galicia viñan falanxistas coa camisa azul a Ponferrada e os de aquí ían a facer as mesmas barbaridades a Galicia” (páx. 176).

Lemos no libro un reclamante título, “ao meu marido voárono con dinamita”. Fálase de que “a Elías puxéronlle un cartucho de dinamita na boca, prendéronlle lume e voáronlle a cabeza. Fixeron crer a todos que o que estaba con Girón era Cañueto e non el. Tivéronnos expostos quince días para que os vise a xente, coma se fose un espectáculo de feira “ (páx. 191). O traidor Cañueto participou na norte o guerrilleiro berciano Girón, e recibiu corenta mil pesetas dos represores pola operación delatora e marchou para Andalucía. Pero, a pesar da súa fuxida, os guerrilleiros deron con el, “vírono un día por unha rúa deserta e seguírono nun camión que saltou á beirarrúa e que o esmagou coma unha cascuda (…)” (páx. 191).

REPRESIÓN NA LOCALIDADE REPUBLICANA DE SOBRADO

HISTOR 1939 FALANGE (1)

Os veciños de Sobrado do Bierzo votaron maioritariamente pola República. A isto axudou moito o casamento do presidente da Deputación de León, Ramiro Armesto, cunha moradora. O Armesto foi finalmente fusilado polos fascistas. A represión desta localidade republicana foi inevitábel, “viñeron pola noite os falanxistas de Portela, da Rúa e doutros lugares, con abundante forza, e queimaron as casas e o que atoparon ao seu paso (…)”. No libro lemos as duras verbas, “alí asasináronos e enterraron o meu tío en vida. Aquel día liquidaron a sete ou oito homes, entre eles un chamado Carril, ao que queimaron nun “palleiro” (…)” (páx. 213).

A represión das forzas represoras non ten fin. “Tivérona dous meses no cuartel da Rúa e, posteriormente, levárona a Ponferrada. Apareceu morta preto desta cidade, en Montearenas, o 3 de maio de 1947, Atopouse o seu cadáver no lugar de Penas Brancas, serra da Corbaceira, cando a Garda Civil mostraba a súa foto nos escaparates da capital do Bierzo para facer crer que a buscaban e camuflar así a súa responsabilidade no crime. A autopsia desvelou que estaba embarazada de cinco meses, o que evidencia que foi violada pola propia Garda Civil. O seu noivo, o Lebre, morreu xunta con outros dous guerrilleiros na aldea de Vilasinde, o 17 de marzo de 1949” (páx. 226).

O GRAN PODER DAS FORZAS REPRESORAS

historia bandeira francSalientamos a grande concentración de forzas represoras para rematar coa guerrilla antifascista. A lexión tivo unha división pola zona con destacamentos en Viloira, Rubiá, Ponte Domingo Flórez, A Cabreira, Casaio … (páx. 397). A Garda Civil tiña centros de detención en Ponferrada, O Barco, A Rúa, Toural dos Vaos, Vilafranca, Bembibre, Torre, etc. Tropas tamén había en Quintanilla e A Braña, na Cabreira (páx. 193). Colonias de traballo mineiro forzoso houbo en Fabeiro (antracita) e Casaio (volframio).

Non hai espazo para máis. Quedan moitos dados que comentar que esixen a leitura pausada dos interesados neste libro. Por exemplo a descoñecida fuxida dos maquis para Portugal, o atraco do banco Pastor no Barco de Valdeorras, a cidade da Selva de Casaio, e outras máis historias das mulleres que merecen todo o protagonismo das grandes esquecidas, das súas aldraxes e valentías.

O Bierzo, setembro de 2016

Publicado en Sin categoría | Deixar un comentario